تاریخ ملتها یک حقیقت مهم را بارها ثابت کرده است: کشورها زمانی آسیب میبینند که پیش از هر چیز، انسجام درونی خود را از دست بدهند. هیچ قدرت خارجی، هر اندازه قدرتمند و مجهز باشد، نمیتواند ملتی متحد و برخوردار از اعتماد متقابل را به آسانی شکست دهد. در مقابل، بسیاری از تهدیدهای خارجی زمانی اثرگذار شدهاند که شکافهای داخلی، سرمایه اجتماعی و همبستگی ملی را تضعیف کرده است. از همین رو، وحدت ملی همواره از مهمترین مؤلفههای قدرت کشورها و از اصلیترین اهداف دشمنان آنها بوده است.
امروز نیز ایران با نوعی از تقابل مواجه است که تنها به عرصه نظامی محدود نمیشود. در جنگ ترکیبی، دشمن از مجموعهای از ابزارها بهصورت همزمان استفاده میکند؛ از فشار اقتصادی و تحریم گرفته تا جنگ رسانهای، عملیات روانی، تحریف واقعیتها، دوقطبیسازی اجتماعی و ایجاد بیاعتمادی عمومی. هدف این جنگ، صرفاً ضربه زدن به زیرساختها یا توان دفاعی کشور نیست. هدف اصلی، تضعیف اراده ملی و آسیب رساندن به انسجام اجتماعی است.
واقعیت این است که دشمنان ایران طی سالهای گذشته نتوانستهاند از طریق فشارهای نظامی، تحریمها و تهدیدهای مختلف به اهداف خود دست یابند. به همین دلیل، بیش از گذشته بر شکافسازی در داخل کشور تمرکز کردهاند. آنان بهخوبی میدانند که مهمترین نقطه قوت ایران، وحدت مردم و پیوند عمیق آنان با هویت ملی و دینی است. هر اندازه این پیوند مستحکمتر باشد، امکان اثرگذاری فشارهای خارجی کاهش مییابد.
در چنین شرایطی، یکی از مهمترین وظایف ملی، جلوگیری از تبدیل اختلافات به تفرقه است. اختلاف نظر در هر جامعهای طبیعی است. نقد، گفتوگو و رقابت سیاسی نیز لازمه پویایی و پیشرفت جامعه است. اما میان «اختلاف» و «تفرقه» تفاوتی اساسی وجود دارد. اختلاف میتواند به اصلاح و پیشرفت منجر شود، اما تفرقه سرمایه اجتماعی را فرسوده میکند و توان ملی را کاهش میدهد. دشمن نیز دقیقاً از همین نقطه وارد میشود؛ از جایی که نقد به تخریب، رقابت به خصومت و گفتوگو به برچسبزنی تبدیل میشود.
وحدت ملی به معنای یکساناندیشی نیست. هیچ جامعهای بدون تنوع دیدگاهها و تضارب آرا رشد نمیکند. وحدت ملی یعنی با وجود تفاوت سلیقهها و دیدگاهها، همه خود را در یک سرنوشت مشترک سهیم بدانند. یعنی منافع ملی بر منافع فردی، گروهی و جناحی ترجیح داده شود. یعنی رقابتها در چارچوب منافع کشور تعریف شوند و اختلافات به شکافهای پایدار اجتماعی تبدیل نشوند.
امروز حفظ وحدت ملی یک تکلیف و مسئولیت عمومی است. این مسئولیت تنها بر عهده دولت یا نهادهای رسمی نیست. رسانهها، نخبگان، دانشگاهیان، فعالان سیاسی، گروههای مرجع و کاربران شبکههای اجتماعی نیز در شکلدهی به فضای عمومی جامعه نقش دارند. هر سخن، تحلیل و موضعگیری میتواند به افزایش اعتماد عمومی و تقویت همبستگی ملی کمک کند یا برعکس، ناخواسته به تشدید شکافها و تضعیف سرمایه اجتماعی منجر شود.
در این میان، مسئولان و بهویژه نمایندگان مجلس از مسئولیتی مضاعف برخوردارند. جایگاه آنان اقتضا میکند که در گفتار و رفتار خود مظهر عقلانیت، همدلی و انسجام باشند. مردم از مسئولان انتظار دارند اختلافات را در چارچوب منافع ملی مدیریت کنند، نه آنکه تریبونهای رسمی به میدان منازعات فرسایشی تبدیل شود. هر سخنی که امید مردم را کاهش دهد، اعتماد عمومی را تضعیف کند یا شکافهای اجتماعی را گسترش دهد، میتواند زمینه بهرهبرداری دشمن را فراهم سازد.
تجربههای مهم تاریخ معاصر ایران نیز این واقعیت را تأیید میکند. هر زمان ملت ایران حول منافع ملی، هویت مشترک و آرمانهای بزرگ خود متحد شده است، توانسته از دشوارترین بحرانها عبور کند. از سالهای دفاع مقدس تا مقابله با فشارها و تهدیدهای خارجی، عامل اصلی موفقیت کشور، حضور مردم و انسجام ملی بوده است. در مقابل، هر زمان اختلافات داخلی برجسته شده و منافع گروهی بر منافع ملی غلبه یافته، هزینههای بیشتری بر کشور تحمیل شده است.
امروز نیز دشمن بیش از آنکه به دنبال پیروزی در میدانهای آشکار باشد، در پی فرسایش درونی جامعه است. هدف او تضعیف اعتماد عمومی، گسترش ناامیدی و کاهش احساس همبستگی در میان مردم است. در برابر چنین راهبردی، مهمترین پاسخ، تقویت وحدت ملی، افزایش امید اجتماعی، گسترش اعتماد عمومی و مراقبت از سرمایه اجتماعی کشور است.
صیانت از وحدت ملی صرفاً یک توصیه اخلاقی یا سیاسی نیست؛ یک ضرورت راهبردی برای امنیت، پیشرفت و اقتدار ایران است. هر ایرانی، فارغ از گرایش سیاسی، قومیت، مذهب یا سلیقه فکری، در حفظ این سرمایه بزرگ مسئولیت دارد. امروز بیش از هر زمان دیگری باید مراقب بود که اختلافات، حتی اگر واقعی و موجه باشند، به نزاع و تفرقه تبدیل نشوند. در شرایط جنگ ترکیبی، وحدت ملی تنها یک فضیلت نیست؛ سپر راهبردی ملت ایران در برابر تهدیدها و مهمترین پشتوانه عبور از چالشهای پیش رو است. هر اندازه این سپر مستحکمتر باشد، امنیت، ثبات و آینده کشور نیز تضمینشدهتر خواهد بود.
